De geschiedenis van Venetië is ongewoon goed afleesbaar voor een stad van deze leeftijd, omdat zoveel ervan bewaard is gebleven in de stof van de plaats zelf — je kunt de vorm van de Republiek nog steeds herleiden in haar gebouwen, straten en rituelen.
5e-8e eeuw: toevlucht in de lagune
Bevolkingen van het vasteland vluchtten de moerassige Venetiaanse lagune in tijdens de ineenstorting van het Romeinse gezag en opeenvolgende invasies, en vestigden zich op verspreide eilanden die natuurlijke verdediging boden. De traditie dateert de stichting van de stad op 421 n.Chr., al groeide de nederzetting geleidelijk in plaats van op één enkel moment.
9e-13e eeuw: de opkomst van een maritieme republiek
Venetië ontwikkelde zich tot een onafhankelijke maritieme republiek, de Serenissima, bestuurd door een gekozen doge en een complex systeem van raden dat specifiek was ontworpen om te voorkomen dat één enkele familie permanente macht zou grijpen. Handel met de Byzantijnse en islamitische wereld maakte de stad buitengewoon rijk, en de relieken van Sint-Marcus — in 828 uit Alexandrië meegebracht — gaven haar naast commercieel ook religieus prestige.
13e-15e eeuw: het hoogtepunt van het rijk
Op haar hoogtepunt beheerste Venetië handelsroutes en gebieden over de Adriatische Zee en het oostelijke Middellandse Zeegebied, van Cyprus tot Kreta tot buitenposten langs de Dalmatische kust. Het Arsenale, de staatswerf, kon naar verluidt op zijn efficiëntst één oorlogsschip per dag bouwen — een industriële prestatie eeuwen vooruit op haar tijd.
15e-18e eeuw: langzame neergang, artistiek hoogtepunt
Nieuwe zeeroutes naar Azië rond Afrika ondermijnden geleidelijk het handelsmonopolie van Venetië, zelfs terwijl de stad haar grootste kunst voortbracht — Titiaan, Tintoretto, Veronese — en haar meest extravagante Carnevale-cultuur.
1797: de val
Napoleon beëindigde de 1.100-jarige onafhankelijkheid van de Republiek zonder gevecht, en Venetië ging over tussen Franse en Oostenrijkse controle voordat het zich in 1866 bij het verenigde Italië aansloot.
20e eeuw-heden
Industriële ontwikkeling op het vasteland bij Marghera, en later massatoerisme, hervormden de economie en bevolking van Venetië. Minder dan 50.000 mensen wonen nu in het historische centrum — een daling ten opzichte van een piek van ruim boven de 100.000 — een verschuiving die veel van het huidige debat over toerisme, huisvesting en de toekomst van de stad vormgeeft.